गणेश चतुर्थी 2026: पूजा विधी, आरती, मंत्र, स्तोत्र

॥ श्री गणेशाय नमः ॥
गणपती बाप्पा मोरया! मंगलमूर्ती मोरया!
गणेश चतुर्थी हा भगवान श्री गणेशाच्या भक्तीचा आणि मंगलमय उत्सवाचा पवित्र दिवस आहे. भारतभर मोठ्या श्रद्धेने साजरा केला जाणारा हा उत्सव विशेषतः महाराष्ट्रात अत्यंत उत्साहाने आणि भक्तिभावाने साजरा केला जातो.
या लेखात काय वाचाल?
- गणेश चतुर्थीचे महत्त्व
- गणपती स्थापना व पूजा विधी
- गणेश पूजेसाठी आवश्यक साहित्य
- श्री गणेश मंत्र
- गणेश आरती
- गणेश स्तोत्र
- श्री गणेशाला प्रिय नैवेद्य
- गणेश विसर्जनाचे महत्त्व
- पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव
- गणेश चतुर्थी FAQ
गणेश चतुर्थीचे महत्त्व
भगवान श्री गणेश यांना विघ्नहर्ता, सुखकर्ता, बुद्धिदाता आणि मंगलमूर्ती मानले जाते.
कोणत्याही शुभ कार्याची सुरुवात श्री गणेशाच्या स्मरणाने करण्याची परंपरा आहे. म्हणूनच श्री गणेशाला प्रथम पूजनीय देवता मानले जाते.
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी भक्त श्री गणेशाची मूर्ती घरी किंवा सार्वजनिक मंडपात स्थापित करून भक्तिभावाने पूजा करतात. आरती, मंत्रजप, स्तोत्रपठण आणि नैवेद्य अर्पण करून श्री गणेशाची आराधना केली जाते.
गणेशोत्सव हा केवळ धार्मिक उत्सव नसून भक्ती, संस्कृती, एकता आणि सामाजिक सहभागाचा उत्सव देखील आहे. महाराष्ट्रातील सार्वजनिक गणेशोत्सवाला लोकमान्य टिळकांनी 1893 मध्ये व्यापक सामाजिक स्वरूप दिले.
गणपती स्थापना आणि पूजा विधी
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी घर स्वच्छ करून पूजा करण्यासाठी योग्य जागा तयार करावी.
साधी गणेश पूजा
- पूजा स्थळ स्वच्छ करावे.
- पाटावर स्वच्छ वस्त्र अंथरावे.
- श्री गणेशाची मूर्ती किंवा प्रतिमा स्थापित करावी.
- दीप आणि धूप प्रज्वलित करावा.
- श्री गणेशाला चंदन, कुंकू आणि अक्षता अर्पण कराव्यात.
- लाल किंवा इतर सुगंधी पुष्प अर्पण करावे.
- दुर्वा अर्पण कराव्यात.
- नैवेद्य म्हणून मोदक किंवा आवडता नैवेद्य अर्पण करावा.
- श्री गणेश मंत्राचा जप करावा.
- गणेश स्तोत्राचे पठण करावे.
- शेवटी गणेश आरती करावी.
गणेश पूजेसाठी आवश्यक साहित्य
- श्री गणेशाची मूर्ती
- पाट आणि वस्त्र
- कलश
- अक्षता
- चंदन
- कुंकू
- हळद
- फुले
- दुर्वा
- धूप
- दीप
- नैवेद्य
- मोदक
- फळे
- नारळ
- सुपारी
- पान
घरच्या साध्या पूजेसाठी उपलब्ध आणि श्रद्धेने वापरता येणारे साहित्य पुरेसे आहे.
श्री गणेश मंत्र
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी खालील मंत्राचा श्रद्धेने जप करता येतो.
॥ ॐ गं गणपतये नमः ॥
हा श्री गणेशाचा सर्वपरिचित मंत्र आहे.
गणेश गायत्री मंत्र
ॐ एकदन्ताय विद्महे
वक्रतुण्डाय धीमहि ।
तन्नो दन्तिः प्रचोदयात् ॥
मंत्रजप करताना मन शांत ठेवून श्री गणेशाचे ध्यान करावे.
श्री गणेश आरती
सुखकर्ता दुःखहर्ता वार्ता विघ्नाची।
नुरवी पुरवी प्रेम कृपा जयाची।
सर्वांगी सुंदर उटी शेंदुराची।
कंठीं झळके माळ मुक्ताफळांची ॥
जयदेव जयदेव जय मंगलमूर्ती।
दर्शनमात्रे मनः कामना पुरती ॥ ध्रु. ॥
रत्नखचित फरा तुज गौरीकुमरा।
चंदनाची उटी कुंकुमकेशरा।
हिरेजडित मुगुट शोभतो बरा।
रुणझुणती नुपुरें चरणी घागरिया ॥
जयदेव जयदेव जय मंगलमूर्ती…
लंबोदर पीतांबर फणिवरबंधना।
सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना।
दास रामाचा वाट पाहे सदना।
संकटी पावावें निर्वाणी रक्षावें सुरवरवंदना ॥
जयदेव जयदेव जय मंगलमूर्ती।
दर्शनमात्रे मनः कामना पुरती ॥
श्री गणेश स्तोत्र
श्री गणपति अथर्वशीर्ष
ॐ भद्रं कर्णेभि शृणुयाम देवा:।
भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्रा:।।
स्थिरै रंगै स्तुष्टुवां सहस्तनुभि::।
व्यशेम देवहितं यदायु:।1।
ॐ स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवा:।
स्वस्ति न: पूषा विश्ववेदा:।
स्वस्ति न स्तार्क्ष्र्यो अरिष्ट नेमि:।।
स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु।2।
ॐ शांति:। शांति:।। शांति:।।।
त्वमेव प्रत्यक्षं तत्वमसि।।
त्वमेव केवलं कर्त्ताऽसि।
त्वमेव केवलं धर्तासि।।
त्वमेव केवलं हर्ताऽसि।
त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मासि।।
त्वं साक्षादत्मासि नित्यम्।
ऋतं वच्मि।।
सत्यं वच्मि।।
अव त्वं मां।।
अव वक्तारं।।
अव श्रोतारं।
अवदातारं।।
अव धातारम अवानूचानमवशिष्यं।।
अव पश्चातात्।।
अवं पुरस्तात्।।
अवोत्तरातात्।।
अव दक्षिणात्तात्।।
अवचोर्ध्वात्तात्।।
अवाधरात्तात्।।
सर्वतो माँ पाहि-पाहि समंतात्।।3।।
त्वं वाङग्मयचस्त्वं चिन्मय।
त्वं वाङग्मयचस्त्वं ब्रह्ममय:।।
त्वं सच्चिदानंदा द्वितियोऽसि।
त्वं प्रत्यक्षं ब्रह्मासि।
त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि।4।
त्वां योगिनो ध्यायंति नित्यम्।
त्वं शक्तित्रयात्मक:।।
त्वां योगिनो ध्यायंति नित्यं।
त्वं ब्रह्मा त्वं विष्णुस्त्वं रुद्रस्त्वं इन्द्रस्त्वं अग्निस्त्वं।
वायुस्त्वं सूर्यस्त्वं चंद्रमास्त्वं ब्रह्मभूर्भुव: स्वरोम्।।6।।
गणादिं पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनंतरं।।
अनुस्वार: परतर:।।
अर्धेन्दुलसितं।।
तारेण ऋद्धं।।
एतत्तव मनुस्वरूपं।।
गकार: पूर्व रूपं अकारो मध्यरूपं।
अनुस्वारश्चान्त्य रूपं।।
बिन्दुरूत्तर रूपं।।
नाद: संधानं।।
संहिता संधि: सैषा गणेश विद्या।।
गणक ऋषि: निचृद्रायत्रीछंद:।।
गणपति देवता।।
ॐ गं गणपतये नम:।।7।।
एकदंताय विद्महे।
वक्रतुण्डाय धीमहि तन्नोदंती प्रचोद्यात।।
एकदंत चतुर्हस्तं पारामंकुशधारिणम्।।
रदं च वरदं च हस्तै र्विभ्राणं मूषक ध्वजम्।।
रक्तं लम्बोदरं शूर्पकर्णकं रक्तवाससम्।।
रक्त गंधाऽनुलिप्तागं रक्तपुष्पै सुपूजितम्।।8।।
भक्तानुकंपिन देवं जगत्कारणम्च्युतम्।।
आविर्भूतं च सृष्टयादौ प्रकृतै: पुरुषात्परम।।
एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनांवर:।। 9।।
नमो व्रातपतये नमो गणपतये।।
नम: प्रथमपत्तये।।
नमस्तेऽस्तु लंबोदारायैकदंताय विघ्ननाशिने शिव सुताय।
श्री वरदमूर्तये नमोनम:।।10।।
एतदथर्वशीर्ष योऽधीते।।
स: ब्रह्मभूयाय कल्पते।।
स सर्वविघ्नैर्न बाध्यते स सर्वत: सुख मेधते।। 11।।
सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति।।
प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति।।
सायं प्रात: प्रयुंजानो पापोद्भवति।
सर्वत्राधीयानोऽपविघ्नो भवति।।
धर्मार्थ काममोक्षं च विदंति।।12।।
इदमथर्वशीर्षम शिष्यायन देयम।।
यो यदि मोहाददास्यति स पापीयान भवति।।
सहस्त्रावर्तनात् यं यं काममधीते तं तमनेन साधयेत।।13 ।।
अनेन गणपतिमभिषिंचति स वाग्मी भवति।।
चतुर्थत्यां मनश्रन्न जपति स विद्यावान् भवति।।
इत्यर्थर्वण वाक्यं।।
ब्रह्माद्यारवरणं विद्यात् न विभेती कदाचनेति।।14।।
यो दूर्वां कुरैर्यजति स वैश्रवणोपमो भवति।।
यो लाजैर्यजति स यशोवान भवति।।
स: मेधावान भवति।।
यो मोदक सहस्त्रैण यजति।
स वांञ्छित फलम् वाप्नोति।।
य: साज्य समिभ्दर्भयजति, स सर्वं लभते स सर्वं लभते।।15।।
अष्टो ब्राह्मणानां सम्यग्राहयित्वा सूर्यवर्चस्वी भवति।।
सूर्य गृहे महानद्यां प्रतिभासंनिधौ वा जपत्वा सिद्ध मंत्रोन् भवति।।
ॐ भद्रं कर्णेभि शृणुयाम देवा:।
महाविघ्नात्प्रमुच्यते।।
महादोषात्प्रमुच्यते।।
महापापात् प्रमुच्यते।
स सर्व विद्भवति स सर्वविद्भवति।
य एवं वेद इत्युपनिषद।।16।।
भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्रा:।।
स्थिरै रंगै स्तुष्टुवां सहस्तनुभि::।
व्यशेम देवहितं यदायु:।।
ॐ स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवा:।
स्वस्ति न: पूषा विश्ववेदा:।
स्वस्ति न स्तार्क्ष्र्यो अरिष्ट नेमि:।।
स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु।।
ॐ शांति:। शांति:।। शांति:।।।

श्री गणेशाला प्रिय नैवेद्य
श्री गणेशाच्या पूजेमध्ये मोदकाला विशेष महत्त्व दिले जाते.
याशिवाय भक्त आपल्या परंपरेनुसार:
- मोदक
- लाडू
- फळे
- नारळ
- खीर
- पंचखाद्य
यांसारखा नैवेद्य अर्पण करू शकतात.
नैवेद्यापेक्षा श्रद्धा आणि भक्तिभाव महत्त्वाचा आहे.
पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव
गणेशोत्सव भक्तीबरोबरच निसर्गाबद्दलची जबाबदारी जपण्याची संधी आहे.
शक्य असल्यास:
- शाडू मातीची मूर्ती निवडा.
- नैसर्गिक सजावट वापरा.
- प्लास्टिकचा वापर कमी करा.
- फुलांची आणि कागदी सजावट वापरा.
- विसर्जनासाठी स्थानिक पर्यावरणपूरक पर्यायांचा वापर करा.
महाराष्ट् Tourism देखील पर्यावरणपूरक मूर्ती आणि नैसर्गिक सजावटीला प्रोत्साहन देण्यावर भर देते.
गणेश विसर्जनाचे महत्त्व
गणेशोत्सवाच्या शेवटी भक्त गणेशाला भावपूर्ण निरोप देतात.
“गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या!”
विसर्जन हा भक्तीतील विरहाचा क्षण असला तरी तो श्रद्धा आणि सकारात्मकतेचा संदेश देतो. भक्त गणेशाचे आशीर्वाद घेऊन त्यांना निरोप देतात.
2026 मध्ये अनंत चतुर्दशी 25 सप्टेंबर रोजी आहे.
गणेश चतुर्थी 2026 – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
गणेश चतुर्थी 2026 कधी आहे ?
गणेश चतुर्थी 2026 मध्ये सोमवार, 14 सप्टेंबर 2026 रोजी साजरी केली जाते.
गणेश चतुर्थीला कोणता मंत्र म्हणावा ?
॥ ॐ गं गणपतये नमः ॥
हा श्री गणेशाचा सर्वपरिचित मंत्र आहे. भक्तिभावाने या मंत्राचा जप केला जातो.
गणेशाला कोणता नैवेद्य अर्पण करतात ?
मोदक हा श्री गणेशाला अर्पण केला जाणारा प्रसिद्ध नैवेद्य आहे. याशिवाय फळे, लाडू आणि इतर नैवेद्य भक्त आपल्या परंपरेनुसार अर्पण करू शकतात.
गणेश चतुर्थीला कोणती आरती म्हणतात ?
“सुखकर्ता दुःखहर्ता” ही महाराष्ट्रात अत्यंत लोकप्रिय गणेश आरती आहे. गणेश पूजेनंतर भक्तिभावाने ही आरती म्हटली जाते.
गणेशाची 108 नामावली का म्हणतात ?
श्री गणेशाच्या 108 नामांचे स्मरण त्यांच्या विविध रूपांचे आणि गुणांचे भक्तिभावाने चिंतन करण्याची पारंपरिक पद्धत आहे.
गणेश चतुर्थी किती दिवस साजरी केली जाते ?
घरच्या आणि स्थानिक परंपरेनुसार गणेशोत्सव दीड दिवस, 3, 5, 7 किंवा 11 दिवस साजरा केला जाऊ शकतो. अनंत चतुर्दशीला मोठ्या प्रमाणावर गणेश विसर्जन केले जाते
श्री गणेशाच्या चरणी प्रार्थना
हे विघ्नहर्ता श्री गणराया,
आमच्या जीवनातील सर्व विघ्ने दूर करावीत.
आम्हाला बुद्धी, ज्ञान, आरोग्य, सुख आणि शांती प्रदान करावी.
आमच्या कुटुंबावर सदैव आपली कृपादृष्टी राहावी.
॥ श्री गणेशाय नमः ॥
॥ गणपती बाप्पा मोरया ॥
॥ मंगलमूर्ती मोरया ॥
श्री स्वामी समर्थ
श्री गणेशाच्या चरणी भक्ती अर्पण करून
श्री स्वामी समर्थांचे स्मरण करूया.
॥ श्री स्वामी समर्थ ॥
श्री गणेशाचा आशीर्वाद आणि श्री स्वामी समर्थ महाराजांची कृपा सर्व भक्तांवर सदैव राहो, हीच प्रार्थना.
गणपती बाप्पा मोरया!
मंगलमूर्ती मोरया!
श्री स्वामी समर्थ!