घटस्थापना 2026: नवरात्राची सुरुवात, पूजा विधी आणि श्री स्वामी समर्थ सेवा
घटस्थापना 2026 हा शारदीय नवरात्राचा पवित्र प्रारंभ आहे. नवरात्राच्या पहिल्या दिवशी घरात श्रद्धेने घटस्थापना करून देवी शक्तीची उपासना केली जाते. या नऊ दिवसांत भक्त उपवास, जप, आरती, स्तोत्रपठण आणि विविध प्रकारची सेवा करतात.
श्री स्वामी समर्थ भक्तांसाठी नवरात्र हा देवी उपासनेसह श्री स्वामी समर्थांचे नामस्मरण आणि भक्ती करण्याचा सुंदर काळ आहे.
घटस्थापना 2026 कधी आहे?
रविवार, 11 ऑक्टोबर 2026 रोजी शारदीय नवरात्राची सुरुवात होत आहे. याच दिवशी घटस्थापना केली जाते.
घटस्थापना म्हणजे काय?
घटस्थापना म्हणजे नवरात्राच्या सुरुवातीला पवित्र कलशाची स्थापना करून देवी शक्तीचे आवाहन करणे. कलशामध्ये जल भरून त्यावर नारळ, आंब्याची पाने आणि इतर पूजासाहित्य ठेवले जाते.
घटस्थापना ही नवरात्राच्या नऊ दिवसांच्या भक्तिमय साधनेची सुरुवात मानली जाते.
या दिवसापासून घरातील वातावरणात भक्ती, सकारात्मकता आणि आध्यात्मिक साधनेला सुरुवात होते.
नवरात्रिच्या नऊ दिवसांचे महत्त्व
नवरात्रिचे नऊ दिवस देवीच्या शक्तीच्या विविध स्वरूपांच्या उपासनेसाठी समर्पित मानले जातात. प्रत्येक दिवशी देवीच्या एका रूपाची भक्तिभावाने पूजा केली जाते. भक्त आपल्या परंपरेनुसार पूजा, आरती, मंत्रजप, उपवास आणि प्रार्थना करतात.
पहिला दिवस – शैलपुत्री माता
नवरात्राच्या पहिल्या दिवशी माता शैलपुत्रीची पूजा केली जाते. या दिवशी घटस्थापना करून नवरात्राच्या उपासनेची सुरुवात केली जाते
दुसरा दिवस – ब्रह्मचारिणी माता
दुसऱ्या दिवशी माता ब्रह्मचारिणीची पूजा केली जाते.
हा दिवस भक्ती, संयम आणि साधनेशी जोडला जातो.
तिसरा दिवस – चंद्रघंटा माता
तिसऱ्या दिवशी माता चंद्रघंटाची उपासना केली जाते. भक्त देवीकडे धैर्य, शांती आणि संरक्षणासाठी प्रार्थना करतात.
चौथा दिवस – कूष्मांडा माता
चौथ्या दिवशी माता कूष्मांडाची पूजा केली जाते.
देवीच्या या स्वरूपाचे भक्तिभावाने स्मरण केले जाते.
पाचवा दिवस – स्कंदमाता
पाचव्या दिवशी माता स्कंदमाताची पूजा केली जाते.
या दिवशी कुटुंबाच्या सुख-शांतीसाठी प्रार्थना केली जाते.
सहावा दिवस – कात्यायनी माता
सहाव्या दिवशी माता कात्यायनीची उपासना केली जाते. भक्त श्रद्धेने देवीचे पूजन करून मंगलमय जीवनासाठी प्रार्थना करतात.
सातवा दिवस – कालरात्री माता
सातव्या दिवशी माता कालरात्रीची पूजा केली जाते.
देवीचे हे रूप शक्ती आणि संरक्षणाशी संबंधित मानले जाते.
आठवा दिवस – महागौरी माता
आठव्या दिवशी माता महागौरीची उपासना केली जाते.
या दिवशी अनेक भक्त विशेष पूजा आणि प्रार्थना करतात.
नववा दिवस – सिद्धिदात्री माता
नवरात्राच्या नवव्या दिवशी माता सिद्धिदात्रीची पूजा केली
जाते. या दिवशी नवरात्राची साधना पूर्णत्वाकडे जाते.
घटस्थापनेसाठी आवश्यक पूजा साहित्य
घटस्थापनेसाठी साधारणपणे खालील साहित्य तयार ठेवता येते:
- तांब्याचा किंवा मातीचा कलश
- स्वच्छ पाणी
- आंब्याची पाने
- नारळ
- अक्षता
- हळद
- कुंकू
- फुले
- दुर्वा
- सुपारी
- नाणे
- लाल किंवा पिवळे वस्त्र
- गहू किंवा जव
- माती व पाट/पूजेची जागा
- अगरबत्ती
- दिवा
- नैवेद्य
- देवीची प्रतिमा किंवा मूर्ती
पूजेची पद्धत आणि साहित्याची परंपरा घराणे व प्रदेशानुसार वेगळी असू शकते.
घटस्थापना पूजा विधी
1. पूजा करण्याची जागा स्वच्छ करा
सकाळी स्नान करून पूजा करण्याची जागा स्वच्छ करा. शक्य असल्यास सुंदर रांगोळी काढा आणि देवीची प्रतिमा किंवा मूर्ती व्यवस्थित स्थापित करा.
2. मातीमध्ये धान्य पेरा
परंपरेनुसार स्वच्छ पात्रामध्ये माती घेऊन त्यामध्ये गहू किंवा जव पेरले जातात. हे धान्य नवरात्राच्या काळात अंकुरते.
3. कलश तयार करा
कलशामध्ये स्वच्छ पाणी भरून त्यामध्ये अक्षता, सुपारी आणि नाणे ठेवू शकता. कलशावर आंब्याची पाने ठेवून त्यावर नारळ स्थापित केला जातो.
4. कलशाची पूजा करा
कलशाला हळद-कुंकू लावून फुले अर्पण करावीत.
5. संकल्प करा
कुटुंबाच्या सुख-शांतीसाठी आणि आध्यात्मिक प्रगतीसाठी
मनोभावे प्रार्थना करून नवरात्रिच्या उपासनेचा संकल्प करावा.
6. देवीची आरती करा
पूजा पूर्ण झाल्यानंतर देवीची आरती करा
नवरात्रात कोणती भक्ती करावी?
नवरात्रात प्रत्येक भक्त आपल्या श्रद्धेनुसार विविध प्रकारची साधना करू शकतो.
- देवीची आरती
- देवी स्तोत्र
- दुर्गा मंत्र
- श्री स्वामी समर्थ नामस्मरण
- स्वामींची आरती
- स्वामी चरित्र वाचन
- ध्यान
- सात्त्विक आहार
- अन्नदान
- गरजू व्यक्तींना मदत
- मंदिर दर्शन
- घरातील देवपूजा
भक्तीमध्ये सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे श्रद्धा, सात्त्विक विचार आणि मनाची शुद्धता.
नवरात्रित स्वामी सेवा कशी करावी?
नवरात्रिच्या काळात देवीची पूजा करण्यासोबत श्री स्वामी समर्थांची भक्ती आणि सेवा आपल्या श्रद्धेनुसार करता येते.
स्वामी सेवा म्हणजे केवळ पूजा करणे नाही, तर नामस्मरण, प्रार्थना, सद्विचार, गरजूंची मदत आणि भक्तिभावाने केलेले चांगले कार्य यांचाही त्यामध्ये समावेश करता येतो.
रोज श्री स्वामी समर्थ नामस्मरण करा
शांत वातावरणात दीप प्रज्वलित करून श्रद्धेने म्हणा:
॥ श्री स्वामी समर्थ ॥
आपल्या वेळेनुसार 11, 21 किंवा 108 वेळा नामस्मरण करू शकता.
स्वामींची आरती करा
नवरात्रिच्या काळात दररोज किंवा आपल्या सोयीने श्री स्वामी समर्थांची आरती करता येते.
स्वामींचे चरित्र वाचा
दररोज काही वेळ श्री स्वामी समर्थांचे चरित्र, भक्तिगीते किंवा धार्मिक साहित्य वाचण्यासाठी द्यावा.
अन्नदान किंवा सेवा करा
आपल्या क्षमतेनुसार गरजू व्यक्तीला अन्न, वस्त्र किंवा आवश्यक वस्तू देणे हीदेखील सेवा म्हणून करता येते.